बीरेन्द्र पौडेल
असार पन्ध्र अर्थात दहि चिउरा खाएर हिलो खेल्ने दिन । बर्षरी खाने अन्न धान रोप्नको लागि जेठको अन्तिम हप्ता देखि असार महिनाको अन्तिम सम्म किसानहरु कडा मेहनतका साथ काममा खटिने गर्छन् । झमझम पर्ने मुसलधारे पानी,अघि पछि सुख्खा भएपनि यतिबेला गड्गडाएर बगेका खहरे खोला अनि नदिनालहरुको वेगको कुनै प्रवाह नगरी एक नासले काममा खटिरहन्छन् यति बेला किसानहरु । धान रोपाईमा कडा परिश्रम र लगन त छदैछ त्यसमा पनि थप रमाईला पक्षहरु थुप्रै छन् । मेलामा जादाँ
गाँउका ठिटा तरुनीहरु एकसाथ दोहोरी गीत तथा असारे गीत गाउदै एक हुल भएर जाने गर्छन भने । काममा खटिएपछि पनि असारे गीत गाउदै र एक आपसमा हिलो खेल्दै उनिहरु रमाउने गर्छन । असार महिना भरी पानी र माटोसंगै हिलोमा काम गर्ने भए पनि आजको दिन अर्थात असार पन्ध्रलाई नेपालमा विशेष महत्वका साथ लिने गरिन्छ । नेपाली किम्बदन्ती अनुसार पनि असारे पन्ध्रको दिन किसानहरुमात्रै हैन राजा,व्यवसायी तथा उच्च व्यक्तिहरुसमेत आजको दिन खेतमा गएर हिलो खेल्ने गर्छन् भने आजको दिन जोकेहिले पनि हिलो छुनु पर्छ भन्ने मान्यता पनि कहि कतै रहेको पाईन्छ । धान रोप्न फाँटमा पुगेका सबै खेताला खेतालीहरु लडीबुडी खेल्दै हिलोमा लड्ने गर्छन भने, आफुले सके सम्म हिलोमा लडाउने र हिलोले छ्याप्ने प्रयत्न सबैले गर्छन । अघि पछि हिलोमा जोगिएर हिड्नेहरु पनि आजको दिन हिलोको कुनै प्रवाह नगरी हिलो खेल्दै र रमाउदै गर्छन । हिलोले छ्यापा छ्याम गर्दै मान्छे नचिनिने अवस्थमा भैसकेको हुन्छ । उसको पुरै शरीर र अनुहार हिलोले ढाकिएको हुन्छ । के बुढा, के ठिटा तरुनी सबैले हिलो खेलेर मजा लिईरहेका हुन्छन् । यसमा पनि नेपालमा क्षेत्र अनुसरले भिन्ना भिन्नै तरिकाले खेल्ने चलन पनि छ । कतै कतै हिलो खेल्ने प्रतिस्पर्धा समेत रहन्छ । जस्ले हिलोमा लडेर जित्न सक्छ र हिलो खेतमा लडाउन सक्छ त्यसलाई विजयी मानिन्छ । असारे पन्ध्रको अर्को रमाईलो पक्ष हो दहि चिउरा । त्यसो त दहि चिउरा नेपाली समुदायमा खाजामा लोकप्रिय नै मानिन्छ तर पनि आजको दिन सबै हलि,बाउसे,रोपारी तथा खेतालाहरु एक साथ बसेर दहि चिउरा खाने भएकोले यस दिनको छुट्टै महत्व रहेको छ । असार पन्ध्र अर्थात असारको आधा-आधी भएकोले पनि धान रोप्ने कार्य पनि लगभग आधा भैसकेको हुन्छ । कुनै बर्षलामो समय सम्म पनि पानी नपरेमा र मौसमले साथ नदिएमा भने धान रोप्ने काम केहि अघि पछि पनि हुन सक्छ । मानो खाएर मुरी उब्जाउने दिन भएकोले बिहानै देखि किसानहरु धान रोप्नको लागि नौलो आशा र भरोसाका अवेर राती सम्म काममा खटिन्छन् । चारै तिर खेत र खोल्साहरुमा फुटेका पानीका मुलहरु , भ्याकुताको ट्रट्र आवाज अनि चारै तिर हरियाली हुने यो मौसम धान खेती रोप्ने उत्तम मौसमको रुपमा मानिन्छ । एक हल गोरु,हलो, कोदाली,जुवा, लिड्को र अन्य विभिन्न कृषि समाग्रीहरुको साथमा खेतमा पुगेर बषर्ातमा भिज्दै धान रोप्ने काम गरिन्छ । नेपालमा केहि फाटहरुमा यो बेलामा गएर हर्ेर्ने हो भने चारै तिर रोपाई चलि रहेको पाईन्छ । रातो रङ्गीचङ्गी साडी ब्लाउज अनि पटुकामा सजिएका महिला खेतालीहरु धानको बीउ काड्न र धान रोप्नमा ब्यस्त देखिन्छन् , बाउसेहरु छेउकान्ला खन्न र आली लगाउनमा व्यस्त देखिन्छ भने , हलि -जोन्ने) हरु ह….हो…..तारे….ह…माले भनेर जोत्नमा व्यस्त छन् । भुन्टी र सानी कान्छीहरु हरिया मकै पोल्न र गोठ अनि धन्सारमा बसेर रोपाईको रमाइलो हेरेर मख्ख परेका देखिन्छन् ।

मुर्म्बई, २६ जुन । आगामी जुलाई १८ सम्म युरोपका विभिन्न देशहरुमा हुने हेण्डबल प्रतियोगितामा सहभागी हुन एक नेपाली खेलाडी अमृता पराजुली
सोमबार मुर्म्बईबाट युरोप तर्फप्रस्थान गरेकी छिन् ।
युरोपमा जर्मनी,स्पेन,डेनमार्क स्वेडन,अष्टिया लगाएतका देशहरुमा हुने हेण्ड बलको प्रतियोगिता लागि अन्डर १६ मा प्रतिस्पर्धा गर्न अमृता पराजुली युरोप तर्फलागेकी हुन । मुर्म्बई स्पोर्ट एकेडेमीको तर्फाट प्रतियोगितामा सहभागी हुने सो प्रतियोगितामा ८२ देशका एघार सय भन्दा बढि खेलाडी हरुले भाग लिने छन् । १० कक्षामा अध्यनरत अमृत पराजुली यसभन्दा अगाडी थुप्रै नेशनल प्रतियोगितामा भाग लिईसकेकी थिईन । उनि आज सोमबारसाहारा एअर पोर्टबाट फान्स एअर लाईन्स मार्फ युरोप तर्फप्रस्थान गरेकी हुन ।

प्रकाश पौडेल
नेपालको राजनीतिक बृत्तमा भएका पछिल्ला घटनाक्रमहरुलाई सरसरती सम्भिmने मात्र हो भने पनि शान्ति चाहने जनताहरुको चाहनामा तुषारापात हु“दै गईरहको छ । प्रसंग सातदल र माओवादी वीचको वार्ता र त्यसबाट आएको परिणामहरु हो । एकातीर वार्ता चलिरहेको छ अर्कोतिर वार्ताकारहरु -सातदलका नेता तथा सरकारका मन्त्रीहरु ) ले जे मुखमा आयो त्यही बोलेर हिंडीरहेका छन् । बोलेको कुराले के परिणाम ल्याउ“छ भन्ने समेत थाह नभएर हो कि -, अथवा वार्ता भा“ड्न पाए बल्ल खान्थें भनेर सोच्ने दरवारीया हरुको मतियार बनेर हो त्यो कुरा बुझ्न नसकेर जनताको माथा मथिंगल भएको छ । लोकतन्त्रको पर्ुनबहाली पछि र अघि “गणतन्त्र-गणतन्त्र” भनेर जनताले सडक रन्काई राखेको बेलामा जनआन्दोलमा कमाण्डर बनाइएका प्रधानमन्त्री जस्ता व्यक्तिले राजालाई सेरेमोनियल बनाउनु पर्छ भनेर फलाको हाल्नु, २०५४ सालमा चुनाव जीतेर आएका सांसदहरु र मन्त्रीहरुले आज नौ बर्षपछि पनि त्यहि म्याद सकिएको संसदलाई बिघटन गर्न हुन्न भन्दै सरकारमा रहिरहन र भत्ता आदि खाइरहन जुक्ति बुद्धि लडाउन खोज्नु । अझ ठुला कम्यूनिष्ट नेताहरुले समेत संसद विघटन गर्ने निर्ण्र्ााो आलोचना गर्नु, उता वार्ता मै बसेका तथा माओवादी नेताहरुलाई हेलिकोप्टर चढेर भेट्न जाने र त्यहि हेलिकोप्टरमा प्रचण्ड, बावुरामहरु लाई छोड्न पुग्ने गृहमन्त्रीले समेत माओवादी विच्किने गरी माओवादीलाई अन्तरिम सरकारमा नल्याइने भनेर भन्नु त बडो आर्श्चर्य लाग्ने कुरा भएन र - यसैमा पनि माओवादी र सातदलको सहमती भा“डन निरकुंशतावादी र प्रतिगमनकारी सकृय छन् भनेर उनै नेताले जनतालाई दिनै पिच्छै रेडियो, टी.भी र पत्र पत्रिका मार्फ सम्झाई रहन्छन । उता तिनै नेताले उत्तिखेरै वार्ता सार्ता भंग हुने हो कि भने झै अदुरदर्शी र उत्तेजक स्टेटमेन्टहरु दिएर तिनै प्रतिगमन कारीहरुलाई बल मिल्ने खालको काम गर्ने गरेकाले जनता जनार्दनहरुको मनमा नेताहरु बिरुद्ध नै चिसो पस्न थालिसकेको छ । अहिले आएर जनताहरुमा नेताको चरित्रले गर्दा आशा भन्दा पनि निराशाहरु छाउन थालेको छ । जनताहरु भन्दै छन ” खै - यस्तै हो भने त यिनीहरुले यसपटक पनि वार्ता भा“ड्छन की क्या हो -” तर जनताहरु थाक्नु हुन्न झन जाग्नु पर्छ । खवरदारीका आवाजहरुलाई सडक सडकमा घन्काई राख्नु पर्छ । यदि मुलुकमा शान्ति र अमन चैन आ“उछ भने जे-जे गर्दा आ“उछ त्यो सबै गर्नु पर्दछ । जनताहरुले राजसंस्था नै बिघटन हुनर्ुपर्छ भनेर जोडदार माग गरिरहेको बेलामा त्यो नाथे संसद विघटन किन नगर्ने - नेताहरु हो । मैले त खाली सम्झाउने मात्र हो । बेलामा बुद्धि पुर्‍याउने र नपुर्‍याउने तिमीहरुकै जिम्मा । पुर्‍याए ठिकै भयो नपुर्‍याए मलाई के मतलव । आ ……..तातो न ..छारो ..।

बीरेन्द्र पौडेल
मुर्म्बई, २५ जुन । भारतका राज्यसभा सांसद तथा बरिष्ठ शिवसेना नेता माननीय मनोहर जोशीले नेपालीहरुको हरेक समस्याहरुलाई समाधान गर्न विशेष ध्यान दिने कुरा बताउनु भएको छ । महाराष्ट्र मुर्म्बईको दादर पश्चिम स्थित शिवसेना सर्म्पर्क कार्यालयमा हिजो आज आइतबार भएको नेपालीहरुसंगको भेटघाट कार्यक्रममा उहाले सो कुरा बताउनु भएको हो । भारतको पर्ूव लोकसभा अध्यक्ष, तथा मुख्यमन्त्री समेत रहनुभएका जोशीले नेपालमा भएको अहिलेको राजनितिक परिवर्तनबाट आफुले चाहे जस्तो कार्य नभएको उल्लेख गर्दै नेपाल एकमात्र हिन्दुराष्ट्र भएकोले सदा हिन्दु राष्ट्रनै रहनु पर्नेमा जोड दिनुभयो । उहाले कुनै पनि सभा तथा सम्मेलनमा नेपाल र भारत भाई-बहिनी जस्तै सम्बन्ध रहेको र हिन्दुस्तानको अगाडी नेपालको आदर्श र हिन्दुराष्ट्रको उदाहरण दिदै आएको बताउदै नेपाललाई पुनः हिन्दु राष्ट्र बनाउन विशेष पहल गरिने कुरा बताउनु भयो । सधै नेपालीहरुको साथमा रहदा खुसीको महशुस हुने बताउदै उहाले नेपालीहरु इमान्दारी भएकोले अहिले हर क्षेत्रमा अगाडी बढेका छन् भन्नुभयो । भेटघाटमा सहभागी विभिन्न नेपाली प्रतिनिधि तथा प्रत्रकारहरुलाई सम्बोधन गर्दै उहाले शिवसेनाको एउटै सोचाई हिन्दुहरुलाई एक गर्नु हो र हिन्दु राष्ट्र बनाउनु हो भन्नुभयो । नेपालमा समेत शिवसेनाको विस्तार गर्नको लागि एक शिवसेनाका सांसदलाई भारत र नेपालको संयुक्त रुपमा समन्वय गर्न सक्ने व्यक्तिलाई राख्न पहल गर्ने पनि बताउनुभयो । भेटघाट कार्यक्रमका अर्का वक्ता शिवसेनाका थाना जिल्ला उपशाखा प्रमुख फत्ते सिंह सोडारीले भारतमा कुनै पनि पार्टर्ीी नेपालीहरुको हितको लागि विशेष कार्य नगरेको तर शिवसेनाले गरेको उल्लेख गर्दै नेपालीलाई नगरसेवक सम्मको पदमा पनि राख्ने एकमात्र पार्टर्ीीशवसेना हो भन्नुभयो । उहाले लाखौ नेपालीहरु रहेको मुर्म्बईमा चुनावको समयमा थुप्रै पार्टर्ीीले आश्वासन दिन्छन र नेपालीहरुको भोट लिन्छन तर पछि केहि गर्दैनन् भन्नुभयो । यसैगरी नेपाली श्रमिक मजदुर युनियनका अध्यक्ष तथा समाजसेवी मास्टर थापाले विश्वको एकमात्र हिन्दु राष्ट नेपाल लाई आज धर्म निरपेक्ष बनाएको छ , तर यसको विरुद्धमा शिवसेनाबाट उठ्नु पर्ने आवाज उठेको छैन । त्यसैले हिन्दुराष्टनै राख्नको लागि राज्यसभाबाटै पहल होस भनि माग गर्नुभयो । कार्यक्रममा हर्वो इन्टरनेशनलका प्रमुख प्रतिनिधि राज शर्मा,समाजसेवी चेतमान बोगटी तथा सन्तोष थापाले नेपाललाई पुनः हिन्दुराष्ट्र बनाउनको लागि तुरुन्त पहल गर्नुपर्ने बताउनु भयो । तीन दर्जन भन्दा बढि प्रवासी नेपाली, पत्रकार र बुद्धिजिबीहरु उपस्थिति रहेको सो भेटघाट कार्यक्रम आज मध्यान्ह ११ बजेदेखि शुरु भएको थियो ।

उजिर मगर
काठमाडौं, असार २ - सात दल र माओवादी शीर्ष नेताहरूको बैठकले अन्तरिम सरकार बनाई संविधानसभा निर्वाचनको मिति घोषणा गरी संसद् र माओवादी जनसरकार भंग गर्ने सहमति गरेको छ । प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटारमा शुक्रबार पहिलोपल्ट माओवादी अध्यक्ष प्र्रचण्डसहितको औपचारिक बैठकमा उक्त सहमति भएको हो । संसद् र माओवादीको जनसरकार भंग गर्नुअघि अन्तरिम संविधान निर्माण, त्यही संविधानको आधारमा अन्तरिम सरकार गठन र संविधानसभा निर्वाचन मिति घोषणा गर्ने सहमति भएको हो । सरकार-माओवादी वार्ता टोलीले आयोजना गरेको बैठक बिहान साढे ११ बजेदेखि साँझ ७ बजेसम्म चलेको थियो । शीर्ष बैठककै बीचमा वार्ता टोलीको पनि बैठक बसेको थियो । त्यस अघि झन्डै दुई घन्टा प्रधानमन्त्री कोइराला र प्रचण्डबीच शिखर वार्ता भएको थियो । शीर्ष बैठकको आदेशमा बसेको वार्ता टोली बैठकले लक्ष्मणप्रसाद अर्यालको संयोजकत्वमा अन्तरिम संविधान मस्यौदा समिति गठन गरेको छ । समितिले १५ दिनभित्र मसौदा तयार गरी वार्ता टोलीसमक्ष प्रस्तुत गर्नेछ । ‘२०४६ को जनआन्दोलन र हालैको ऐतिहासिक आन्दोलनबाट प्राप्त लोकतान्त्रिक अधिकारहरूको प्रत्याभूति गर्दै १२ बुँदे समझदारीमा व्यक्त प्रतिबद्धता र युद्धविराम आचारसंहिता प्रस्तावनाको भावनालाई आधार बनाउँदै अन्तरिम संविधान निर्माण गर्ने, सोहीअनुरूप अन्तरिम सरकार गठन गर्ने, संविधानसभा निर्वाचनको मिति घोषणा गर्ने, सहमतिद्वारा अर्को व्यवस्था गरी प्रतिनिधिसभा भंग गर्ने र माओवादीद्वारा गठित जनसरकारहरू विघटन गरिनेछ,’ बैठकपछि जारी आठबुँदे सहमतिमा भनिएको छ ।
‘पुरानो सत्ताको संसद् पनि भंग गर्ने हामीले बनाएको नयाँ सत्ता पनि भंग गरी नयाँ मार्गमा अघि बढ्ने अहिलको सहमति हो,’ बैठकपछि साँझ सञ्चारकर्मीहरूसँग प्रचण्डले भने । पत्रकार सम्मेलनमा अध्यक्ष्ा प्रचण्ड सञ्चारकर्मीको आकर्षणका केन्द्र बनेका थिए । सम्मेलनस्थलमा बत्तीको समेत व्यवस्था नभएकोप्रति व्यंग्य गर्दै उनले भने- ‘बत्तीको समेत व्यवस्था नहुनुले राज्यको निरिहतालाई स्पष्ट गरेको छ ।’ एक वर्षभित्रै संविधानसभा चुनाव हुनुपर्ने औंल्याउँदै प्रचण्डले यस्तो बैठक वैशाख ११ गतेलगत्तै हुनुपर्नेमा ढिलाइ भएको गुनासो गरे । ‘पहिले गृहकार्य हुन सकेन । अब शान्ति स्थापनाका लागि मेलमिलाप गरेर अघि बढ्ने सहमति भएको छ,’ पत्रकार सम्मेलनमा एमाले महासचिव माधवकुमार नेपालले भने- ‘यसमा हामी विश्वासका साथ अघि बढेका छौं ।’ कांग्रेस -प्रजातान्त्रिक) का सभापति शेरबहादुर देउवाले शान्ति वहालीका लागि यो ऐतिहासिक दस्तावेज भएको बताए । अन्य दलका नेताहरू बोल्ने बेला पत्रकारहरूको भीड अव्यवस्थित हुँदा सम्मेलन अव्यवस्थित ढंगले टुंगिएको थियो । संविधानसभाको स्वतन्त्र र निष्पक्ष निर्वाचनका लागि दुवै पक्षका सेना र हतियार व्यवस्थापनमा सहयोग र अनुगमन गर्न राष्ट्रसंघलाई अनुरोध गर्ने सहमति भएको छ । बाह्रबुँदे समझदारी र युद्धविराम आचारसंहितालाई दृढता र इमान्दारिताका साथ कार्यान्वयन गर्ने सहमति पनि भएको छ । बैठकले प्रतिस्पर्धात्मक बहुदलीय शासन प्रणाली, नागरिक स्वतन्त्रता, मौलिक अधिकार, मानव अधिकार, प्रेस स्वतन्त्रता तथा कानुनी राज्यको अवधारणालगायत लोकतान्त्रिक मूल्य मान्यताप्रति प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दै शान्तिपूर्ण ढंगले आआफ्ना गतिविधि सञ्चालन गर्ने सहमति गरेको छ । दूरगामी प्रभाव पार्ने राष्ट्रिय महत्त्वका विषयहरूमा सहमतिका आधारमा निर्णय लिने सहमति बैठकले गरेको छ । संविधानसभा निर्वाचनमा कुनै डर, धाक, धम्की र हिंसाको प्रभावबिना संविधान निर्माण प्रक्रियामा सहभागी हुन पाउने आधारभूत अधिकार प्रत्याभूत गर्ने र आवश्यकता अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय पर्यवेक्षण तथा अनुगमन गराउने सहमति छ । लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको माग लिएर जनताबीचमा आफ्नो पार्टी जाने बताउँदै प्रचण्डले यसबीचमा संविधानसभामाथि षडयन्त्र हुन सक्ने आशंका पनि व्यक्त गरे । ९० हजार सेना नचाहिने उल्लेख गर्दै २० हजारजति भए पुग्ने उनले बताए । नेपाली सेनाले अहिलेसम्म त्यस्तो गौरवशाली काम नगरेको जिकिर गर्दै प्रचण्डले भने- ‘अहिले भएको सेनाले भारत, चीनसँग लड्न सक्छ ?’ २० हजारजति सेना भए त्यसैले आम जनतालाई मिलिसिया सिकाउने उनको धारणा थियो ।
बिहीबार सम्पन्न दोस्रो वार्ताको सहमतिअनुसार शीर्ष बैठकका पर्यवेक्षक लक्ष्मणप्रसाद अर्याल, डा. देवेन्द्रराज पाण्डे, पद्मरत्न तुलाधर, दमननाथ ढुंगाना र डा. मथुराप्रसाद श्रेष्ठले गरेका थिए । संसद विघटन गर्ने विषयमा विवाद भएपछि बैठक झण्डै भंग हुने अवस्थामा पुगेको थियो । पछि एक महिनाभित्र अन्तरिम सरकार बनाउने सहमति भएपछि बैठक सुचारु भएको एक सहभागीले कान्तिपुरसँग बताए । राज्य पुनर्संरचनाका लागि संविधानसभामार्फत वर्गीय जातीय, क्षेत्रीय, लिंगीयलगायत समस्या समाधान गर्ने गरी राज्यको पुनर्संरचना गर्ने सहमति भएको छ । ‘लोकतन्त्र, शान्ति, समृद्धि अग्रगमन तथा देशको स्वतन्त्रता, सार्वभौमिकता र स्वाभिमानलाई केन्द्रमा राख्दै नेपाल सरकार र माओवादीबीचको युद्धविरामलाई स्थायी शान्तिमा परिणत गर्ने र वार्ताका माध्यमबाटै समाधान गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्ने,’ आठ दलका शीर्ष नेतहरूद्वारा हस्ताक्षरित विज्ञप्तिमा उल्लेख छ । बैठकले शीर्ष नेताहरूबीचको सहमतिलाई अविलम्ब कार्यान्वयन गर्न वार्ता टोलीलाई निर्देशन पनि दिएको छ । संविधान मस्यौदा समितिका अन्य सदस्यमा हरिहर दाहाल, सिन्धुनाथ प्याकुरेल, शम्भु थापा, महादेव यादव र खिमलाल देवकोटा छन् । डाइनेस्टी एयरबाट अध्यक्ष्ा प्रचण्ड, उनकी पत्नी सीता पौडेल, डा. बाबुराम भट्टराई, माओवादी वार्ता टोली सदस्य देव गुरुङ र गृहमन्त्री तथा सरकारी वार्ता टोलीका संयोज कृष्ण सिटौला पोखराबाट पौने ८ बजे काठमाडौं आएका थिए । सिटौला बिहान साढे ७ बजे उनीहरूलाई लिन पोखरा गएका थिए । एयरपोर्टबाट सिटौलाकै गाडीमा चढेर प्रचण्डसहितको टोली ८ः५० बजे प्रधानमन्त्री निवास पसेको थियो । उनीहरूसँगै माइक्रोबसमा माओवादी विशेष केन्द्रीय कमान्डका इन्चार्ज तथा डेपुटी कमान्डर अनन्तको टोलीले स्कर्टिङ गरेको थियो । ८ः५० देखि साढे ११ बजेसम्म प्रचण्ड, भट्टराई र कोइरालाबीच एक चरण वार्ता भएको थियो । बिहान ८ बजेदेखि नै तीन सयभन्दा बढी पत्रकारहरूको भीड प्रधानमन्त्री निवास बाहिर जम्मा भएको थियो । बाहिरको सुरक्ष्ाा मिलाउन माओवादी बेथान स्मृति बिग्रेडका कमान्ड जीवितको नेतृत्वमा एक टुकुडी थियो । सम्मेलनस्थल व्यवस्थापनमा पनि माओवादी कार्यकर्ता खटेका देखिन्थे ।

-बीरेन्द्र पौडेल
विभिन्न पप, आधुनिक र लोक गरि ६०० भन्दा वढि गीतहरु गाईसकेका रामचन्द्र काफ्ले नेपाली लोक पप गायन क्षेत्रका चर्चित गायक हुन । छोटो समयमै लाखौं स्रोता तथा दर्शकहरुको मन जित्न सफल काफ्लेले लोक संगीतलाई एउटा बेग्लै तरीकाले प्रस्तुत गरेर लोक पपको मार्केटमा आफ्नो राम्रो स्थान बनाईसकेका छन् । उनको एकल एल्बम मनकी रानीले व्यापक सफलता पाएपछि उनले थुप्रै एलबमहरु बजारमा ल्याई सकेका छन् । त्यसो त लोक गीतमा नया प्रस्तुतीको रुपमा रहेको लाठी चार्ज नगर मेरो मायामा ले पनि उनलाई चर्चाको शिखरमा पुर्‍याएको छ । उनले आफ्नो बारेमा कुराकानी गर्ने क्रममा यसरी भने-मेरो स्कुलको पर्ढाई सिध्याउने बित्तिकै म ललितकला क्याम्पसमा भर्ना भए भोटाहिटी काठमाण्डौ, स्नातकतह सम्ममा त्यसपछि प्राइभेट क्लास प्रविण कुमार श्रेण्ठसग लिए । शास्त्रिय संगीतको ५ बषिर्य अध्ययन पछि मलाई व्यबसायिक रुपमा गाउन चाही आज भन्दा तीन वर्षअगाडी एकजना रमेश अधिकारी दाई हुनुहुन्छ उहाले गीत लेख्नुभयो र एउटा अवसर दिनुभयो। संसारकै सुन्दर छ हाम्रो नेपाल भन्ने गीतबाट मैले गीत रर्ेकर्ड शुरु गरे । त्यसपछि विमा दिदिले मेरो आवाज मनपर्राई दिनुभयो र यो भाईको आवाजमा दम छ भनेर एउटा गीतमा मौका दिनुभयो। त्यसपछि मैले चौतारी भाग १ मा गाउने मौका पाए र शुरु गरे - उनले आफ्नो सांगीतक यात्राको बारेमा कुराकानीको क्रममा भने । यिनै चर्चित युवा गायक केहि हप्ता अघि मुर्म्बईमा गरिएको नौलो पिरती नामक सांस्कृतिक कार्यक्रमा सहाभागी हुन मुर्म्बई आएका थिए । प्रस्तुत छ उनै गाएक काफ्ले संग विभिन्न विषयमा आधारित रहेर मुर्म्बईमा बीरेन्द्र पौडेले गनुभएको कुराकानीका सारसंक्षेप-
तपाईको पहिलो एल्वम ?
संसारकै सुन्दर छ हाम्रो नेपाल भन्ने हो ।
जीवनको लक्ष्य के हो ?
म सानै देखि गाउथे र मलाई-माधव प्रसाद काफले दाजु)स्कुलमा पनि सानैमा स्टेजहरुमा गाउन लगाइन्थ्यो दाइले पनी गाउनुहुन्थ्यो-मैले रोइला गाउथे र मत एक्कल काटे भन्ने गीत सानोमा गाएको थिए जुन सबैले मन पराएका थिए । सबैले मलाई हौसला दिनुभयो मैले घर नजिकै पनि गीतार र हारमोनियम सिक्न जान्थे यसरी मेरै सग सगै थियो र त्यती बेला पनि मलाई कस्ौले तपाईको लक्ष्य के हो भनेको भए डाक्टर बन्ने या इन्जिजियर बन्ने भन्ने थिएन,गायक बन्ने नै थियो चर्चित गायक बन्ने लक्ष्य हो ।
यस क्षेत्रमा लागेर कत्तिको सन्तुष्ट हुनुहुन्छ ?
सन्तुष्ट छु,विचमा धेरै संर्घष्ा गर्नु प-र्यो । त्यो त्याग तपस्या गरेर नै आज तपाईहरुको माझ मुर्म्वईमा आएर पनि कार्यक्रम गर्ने मौका पाए लाखौ श्रोताहरुको माया पाए । पारिश्रमिक पनि पाएको छु थुप्रै देशहरुमा घुम्न पाएको छु,।
आथिक रुपमा कस्तो छ ?
भगवानले पनि स्वरको लागि साथ दिनर्ुपर्छ र परिश्रम गर्नर्ुपर्छ,फुल फाले फुल आउछ,ढुंगा फाले ढुंगा हुन्छ त्याग तपस्या गर्नुपर्छ एउटा क्यासेट चल्दैमा अर्को चल्छ भन्ने जरुरी छैन त्यसको लागि झन् मिहेनत गर्नुपर्छ नया कम्पोज र नया शब्दहरु तयार गर्नुपर्दछ स्वरले मात्रै सदावहार हुन सक्दैन,मेहनत गरे प्रतिफल मिल्दैन-
केहि बर्षयता आएर लोकसंगीत राम्रो हुनुको कारण के होला जस्तो लाग्छ ?
पहिला पनि लोकगीत राम्रै चलेको हो बरु व्यवसायिक रुपमा राम्रो छैन त्यतीवेला हुन्थ्यो त्यो वेला राम्रो सेल हुन्थ्यो तर चर्चित हुदैनथ्यो अहिले मिडीयाले वढि पपुलर बनाईदिएको छ पहिला हिन्दी गीतहरु धेरै बज्थे तर अहिले दोहोरीलाई रामा्रे सपोर्ट गरेर सवैको कान कानमा गुन्जिने मौका पाए ।लोकगीतमा आफ्नै मिठास हुन्छ
तपाई कस्तो गायक पप या लोक ?
म एउटा कलाकार हो मैले सवै प्रकारका गीत गाउन सक्नर्ुपर्दछ र म कोशिष गर्नेछु त्यसको लागि मिल्नर्ुपर्छ म सम्पर्ुण्ा संगीतलाई मन पराउछु ।आखिर साततालमा नै सुरमा नै हुन्छ । सारेगमापधनिस मा नै हुन्छ।
हाल सम्ममा तपाईको प्रकाशित एल्वमहरु ?
भर्खरै हामीले त्रिपक्षीय वार्ता रहेको दोहोरी वजारमा ल्याएका छौ -लोक तिहेरी)सासु,सम्धिनी,छोरी र ज्वाई,छोरीको वावु र आमा अहिलेको बर्तमान स्थितिलाई व्यङगात्मक रुपमा सो एल्वममा प्रस्तुत गरेका छौ त्यसलाई मायामा ढालेका छौ। मनकी एनी,लाठी चाज,बिमा दिदी संग मायाको चिनो-गामवेसी,एकल एल्बम)हरियो डाडा माथि हलो जोत्ने साथी वोलको गीतलाई रिमिक्स बनाएको छु । -उदारणिय बनेको छ) अहिलेको जेनेरसनले मन पराउने गरी बनाउनर्ुपर्छ ।अहिलेको माहोलले गर्दा, नाकावन्दी र नेपाल बन्दले गर्दा म्युजिकको बजार खस्किएको छ ।
लोक गीत लाई कसरी परिमार्जीत गर्नुहुन्छ ?
लोक गीत यस्तो गीत हो,जुन आज भन्दा धेरै बर्षपहिलानै संयोजन -कम्पोज) गरिएको गीत हो र त्यो गीत त्यही क्षेत्रमा भेगमा चर्चित हुन्छ पर्ुव पश्चिम आ आफ्नै ठाउमा एउटा ठाउमा प्रचलित लय हो त्यती वेला त्यही स्थानमा रहयो तर आज संचारको माध्यमले गर्दा पुरानो लय चारैतिर फैलिन्छ त्यो लयले त्यहाको माटो चिनाउछ,भेग चिनाउछ,ठाउको परिचय गराउछ।बाजे देखी नाती सम्म गुन गुनाउदै आएको भाका हो लोक गीत ।
कस्ता गीत गाउन मन लाग्छ ?
नेपाली लोक संगीतलाई अत्यन्तै माया गर्छर्ुुलाकार भनेको त्यो देशको गहना हो । उस्ले गाएको गीतमा त्यो देशको लय भाका र शब्द भेटिनु पर्छ । मैले गाएका गितमा पहाडको लय फिलिङ्स नेपाली पन होस् पाखा पखेराको होस् त्यस्ता गीत गाउन रुचाउछु ।
लोक र लोक पपमा फरक छ ?
म आफै पनि ठेट लोकगित गाउछु भनेर भन्दिन तर म टिपिकल्ली गाउन प्रयास गर्छर्ुुर अहिलेको जेेनरेसनलाई हेरेर पनि उनिहरुले चाहे जस्तो गरेर गाउनु पर्दछ,अलिकती एडभान्स गर्नुपर्छ।परिमार्जीत हुनर्ुपर्छ।समय अनुसार लोकगीत गाउन सक्नु भने पनि गाह्रो छ जस्तै पर्ुवको गीत गाईरहेकोलाई पश्चिमका गीत गाउन गाह्रो हुन्छ तर सबै प्रकारका गीत गाउन सक्नु कलाकारको खुबी हो।
यो क्षेत्रमा लागेर अवार्ड पुरस्कार ?
जनताको माया पाएको छु। त्यहि नै मेरो लागी ठुलो अवार्ड हो । पोखरामा २०६१।२०६२ ढुकढुकी अवार्ड पाए,क्याम्पस स्तरियमा पनि म र सिन्धु मल्लले भाग लिएर प्रथम भएका थियौ ।
-प्रशङ्ग बदलौ) तपाइको विवाह भयो ?
अ ह । भएको छैन ।
कतै लभ चलेको छ की ?
त्यो पनि छैन ।
तपाई चर्चित यूवा गायक हुनुहुन्छ,ब्ल्याककल कत्तिको आउछ ? यदि कसैले तपाईलाई नपाए म मर्छर्ुुनेमा के गर्नुहुन्छ ?
हास्दै,अब आत्महत्या त गर्दैनन् होला कसैले चाहदैमा त्यहि कुरा पाईन्छ भन्ने त छैन नी । मानिलिउ मैले ऐर्श्वर्य रायलाई बिहे गर्छर्नेर पाउछु र - पाउदिन,अब मलाई नपाए झुण्डियर मर्छर्नेका छन् भने पनि,तर त्यती धेरै एक्र्साईटेड हुनु हुदैन ।
लभ गर्नु भएकै छैन त् ?
मेरो स्कुल जिबनमा एउटा थियो तर उसको विवाह भैसक्यो त्यस्तो डिप पनि थिएन । हल्का नै थियो, तर अहिले त त्यस्तो लभ गर्ने तिर मन नै जादैन ।
यस क्षेत्रमा लागेकाहरुको पारिवारीक जीवन सफल हुदैन भन्छन नी ?
अ-त्यो चाहि हुन्छ, त्यो के हो भने म अहिले मुर्म्वईमा छु,मैले एक हप्ताको लागि परिवारलाई छोडेर आएको छु त्यो विचमा विभिन्न शंका उपश्ांका हुन सक्छ,उसले के गरेको होला,अर्कै सग बसेको र घुमेको होला,म पनि जान पाएको भए हुन्थ्यो म भन्दा राम्री पाएमा छोड्छ कि भन्ने कुराहरु श्रीमति वा श्रीमानलाई लाग्न सक्छ । म एक हप्ता पोखरा हुन्छु,एक हप्ता काठमाण्डौं हुन्छु तर जहा गयो त्यही श्रीमति लाई लान त सकिदैन। त्यसैले त्यस्तो शंकाले गरेर जीवनमा असन्तुस्टि हुन सक्छ । यो मेरो सोचाई मात्र हो भोगाई भने होइन ।
- विवाह कहिले गर्ने त ?
विवाह त अझै तीन चार बर्षगर्दिन होला सोच छ तर भन्न सकिन्न । जीवन साथी कस्तो खोज्दै हुनुहुन्छ यसै क्षेत्रसग सम्वन्धित या अन्य - यहि क्षेत्रसग सम्बन्धित भए राम्रो हुन्थ्यो । किनकी उसले पनि राम्रो सग बुझ्थ्यो होला,जे होस् मलाई बुझ्न सक्ने,कलाकारीता बुझ्ने केटी हुनर्ुपर्छ । जो मेरो हर पाइलामा साथ्ा दिने होस ्।
प्रेमलाई कसरी परिभाषिर्त गर्नु हुन्छ ?
आत्मवाट आउने एउटा फिलिङ्ग्स हो यो । जो कसैलाई पनि गर्न सकिन्छ । त्ापाईलाई पनि,परिवारलाई पनि गर्न सकिन्छ र देशलाई पनि गर्न सकिन्छ ।
अन्तमा केही ?
तपाईहरु सबैको माया पाएको छु जसले गर्दा बर्म्वई सम्म आएर कार्यक्रम गर्ने मौका पाए । यहि अनुसार अरु केहि गर्नु पर्छ प्रतिक्रियाहरु पाउ । त्रुटी भएमा गाली पनि गर्नुस मैले सिक्ने मौका पाउछु यो माया सधै पाईराखौ ।

-सिंह विक्रम पराजुली
बिगत १५ बर्षदेखिको नेपालको अबस्था र हालको जनआन्दोलनले संसद पर्ुन वहालीको र्सवविदित विषयमा नगई यो सरकारले गरेका ऐतिहासीक,साहसी तथा विवादित घोषणा मध्ये एक घोषणा यानि नेपाल हिन्दु राष्ट्र नरहि धर्म निरपेक्ष राष्ट्र हुने तर्फसमाजका सवै बर्ग र्सवसाधारण देखी बिशिष्ट देखी अति बिशिष्ट समेत सबैमा यस विषयमा ध्यानाकर्षा गराउन चाहन्छु । यो घोषणाले गर्दा उठेका प्रश्नहरु- -१) के यो घोषणा गर्न आवश्यक थियो - थियो भने किन - -२) के यो जनताको माग हो - हो भने सम्पर्ुण्ा जनआन्दोलनको अवधि भित्र यो प्रश्न नेता वा जनताले किन उठायनन् - -३) के यो सरकारलाई यस्तो महत्वपर्ुण्ा निर्ण्र्ाालिने अधिकार छ - कारण - यो सरकार जो अवधिको लागी चुनियको थियो सो अवधि समाप्त भएको पनि २,३ बर्षभैसक्यो यो सरकारको पर्ुनवहाली के आधारमा भयो,कसले गरायो,यो सरकार को माथि उत्त्ारदायि छ । यस प्रकारका कैयौ प्रश्नहरु उठ्छन् । यो सरकारका प्रतिनिधीहरुको निर्वाचनको समय माओवादी जो आजको जन-आन्दोलनको अह्रम हिंसा हो ,यसले त्यो निवार्चनको वहिष्कार गरेको थियो तर्सथ यो सरकारले माओवादी र्समर्थकहरुको पनि प्रतिनिधीत्व गर्छ त - -४) के यो सरकारले यो घोषणा द्धारा बिश्व भरका हिन्दुहरुको नैतिक अधिकारको हनन् गरेन - -५) के यो निर्ण्र्ााहिन्दु विरोधी एक खास समुदायलाई खुस गर्न लिएको हो - -६) नेपाल नेपालीहरुको मात्र नभएर बिश्व भरीका हिन्दुहरुको गौरव हो,अभिमान हो तथा भावनित बिषय हो उनीहरुको दिली लगावको बिषय हो त्यस कारणले के यो सरकारलाई बिश्व भरका १ अर्ब भन्दा धेरै हिन्दुहरुको भावना सूग खेलवाड गर्ने हक छ त - नेपालमा जन मानसमा त्राहि त्राहि छ । रोजी रोटीको समस्या छ । कानुन ब्यबस्था अस्त ब्यस्त छ । यातायात को ठेगाना छैन । शैक्षिक संस्थाहरु डामाडोल छन् । प्रशासन ब्यवस्थाको थाङ्ग पत्त्ाा छैन । चारौ और हाहाकार छ । यस्ता जटिल समस्याहरुको समाधान गर्ने दिशा तर्फध्यान दिनुको सट्टा यो सरकारले यस्तो घृणित,अनाबश्यक र बिवादास्पद निर्ण्र्ाालिने आवश्यकता थियो त - उक्त चर्चित सबै बुदाूहरुको मध्य नजर यो सरकार देश भित्र तथा देश वाहिरका हिन्दु बिरोधी शत्त्ािmहरुको दबावमा काम गरिरहेको छ भन्ने प्रष्ट हुन्छ र यो निर्ण्र्ाापनि त्यहि सिलसिलाको एक कडी हो । यो सरकारको कार्य पद्धति या अरु कुनै विषयमा विस्तृत चर्चा गर्ने आवश्यकता छैन तर नेपाल कुनै हालतमा पनि हिन्दु राष्ट्र नै बनिरहन आवश्यक छ तर्सथ यो समय दलगत राजनितीलाई बिर्सर्ीीक जुट भई हिन्दु राष्ट्रको प्रतिभालाई बनाई राख्न उचित कार्य तर्फलाग्न आवश्यकता छ । नेपालमा कुन या कस्तो व्यबस्था चाहियो भन्ने बारेमा नेपाली जनताले नै निर्ण्र्ाागर्ने कुरा हो त्यस बिषयमा ज्यादा गहिर्राईमा जाने आवश्यकता पनि देखिन्न तर हिन्दु राष्ट्रको विषयमा नेपाल हिन्दु राष्ट्र केबल नेपाली जनताहरुको मात्र नभई समस्त बिश्व भरीका हिन्दुहरुको भावनिक र संवेदनशिल विषय हो त्यस कारण समस्त हिन्दुत्व हिन्दु धर्म तथा राष्ट्रियतामा बिश्वास राख्ने बिश्व भरका हिन्दुहरु र सबै नेपालीहरु महानुभावहरुलाई एकत्र आई हिन्दु राष्ट्रको गरीमा बनाई राख्न अग्रसर हुन आग्रह गरीन्छ । कारण — -१)हिन्दु राष्ट्र हिन्दुहरुको ग्ाौरव हो । -२)हिन्दु राष्ट्र हिन्दुहरुको सरताज हो । -३)हिन्दु राष्ट्र हिन्दुहरुको पहिचान हो । -४)हिन्दु राष्ट्र हिन्दुहरुको अभिमान हो । -५)हिन्दु राष्ट्र सबै हिन्दुहरुको तिर्थ स्थान हो । -६)हिन्दु राष्ट्र हिन्दुहरुको आत्माको राजधानी हो । तर्सथ हामी सबै मिलेर सरकारलाई ब्ााध्य बनाउ कि उनीहरुले हिन्दु राष्ट्रलाई हिन्दु राष्ट्र नै रहन दिउन नत्रभने चारै तर्फाट शान्तिपर्ुण्ा जन आन्दोलन द्धारा लक्ष्य प्राप्ति गरीने छ । शिव सेनाले शान्ति पर्ुण्ा तरीकाबाट बिरोध पर््रदर्शन शुरु गरिसकेको छ तर्सथ आउनुहोस् एक आपशमा सहयोग गरौ र हिन्दु राष्ट्रलाई जोगाई राखौं । स्मरण रहोस् कि भारतीय जनता पार्टर्ीीबिश्व हिन्दु परिषद्, राष्ट्रिय स्वंयम सेवक संघले नेपाल सरकारको उत्त्fm निर्ण्र्ााो बिरोध गरीसकेका छन् र शिव सेनालाई यस आन्दोलनमा सम्पर्ुण्ा सहयोग दिने आश्वासन पनि दियका छन् ।

–प्रोफेसरः र्सुयबहादुर सिंह,
नेपालीहरु प्रवासिएको डेढ सय वर्षभन्दा बढी पुरानो इतिहास छ । नेपालको भू-आबद्घ अबस्था,पेटको आगो,विकासशिल, गरीबीमूलुक,कुषि आधारीत अर्थ ब्यवस्था, बढ्दो जनसंख्या,आंतकवाद,राजनितिक अस्थिरता जस्ता अनेकौ कारकहरुले गर्दा नेपालीहरु प्रवासतिर लागे । प्रथम विश्व युद्घमा र्गोखालीहरुले गरेको वीर विजयी पंखाराले गर्दा प्रवासका छिमेकी मुलुकहरुमा उनलाई यथोचित स्थान प्राप्त भयो । आफ्नोर् इमानदारीता र्,कर्मठता,सोझोपन,लगनशिलता र जेहनदारीताले नेपालीहरुको नाम बिश्वमा बाला भयो । सेना देखी लिएर सुरक्षा र घरकाममा नेपालीहरुको माग बढी थियो । २१ औं शताब्दीको शुरुवातमा वैश्वीकरण,नीजीकरण र खुला अर्थ ब्यवस्थाले गर्दा बिश्वगा्रम बन्न पुगेको छ । संगणक क्रान्तीले गर्दा देशहरु माझको पर्खाल भत्किएर सिमा विहीन राज्यको ढोका खुली सकेको छ । संगणक संजालले हर एक मान्छेको जिवनमा दखल दिएको छ । आपसी प्रतिस्पर्धाको मूसा दौडमा नेपालीहरु र्सर्ंघषरत छन् । प्रवासमा कार्यरत नेपाली मानव संसाधनलाई अनेकौ अप्ठ्याराहरु पार गर्नु परको छ । छिमेकी मुलुकहरुमा बस्ने लाखौं नेपालीहरुले आफ्नो गच्छ,जानकारी, हैसियत,धनबल र संगठन बलले सकेसम्म आफ्नो मानव अधिकारको सुरक्षा गरेका छन तर कतिपय मामलाहरुमा नेपालीहरु अलपत्र परि अन्याय,अन्यौल,असुविधा र पीडामा पिसीएका छन । यस्तो माहौलमा प्रस्तुत लेखले भारतीय ऐन,नियम,अधिनियम र राजपत्रमा उल्लेखित अधिकार बारे प्राथमिक विश्लेषण प्रस्तुत गर्दछ । भारत-नेपाल सन्धि १९५० को सकारात्मक प्रावधानले नेपालीहरुलाई आवत-जावत,नोकरी पेशा,संम्पतिको किन-बेच गर्नु ,भारतीय सामाजिक ऐनमा आबद्घ भई सामाजिक संगठन खडा गर्नु र गैर-नागरिकका अधिकार भारतीय संविधानले प्रदान गरेको छ । खुलस्त रुपमा भारतीय रिजर्व बैंक,भारतीय सेना, अर्द्घसैनिक बल र प्रहरी दलमा नेपालीहरुलाई आवेदन दिएर रोजगार प्राप्त गर्ने अधिकार छ । अलिखित रुपमा नेपालीहरुलाई अनेकौ संस्थान,सरकारी तथा नीजी उद्यम,उद्योग-व्यवसायमा सहभागी हुने अधिकार छ । सरकारी र नीजी सेवामा लागेका नेपाली हरुलाई श्रमिक ऐन,सेवात लाभ र ऐच्छिक सेवा निवृत्त्ाी पछी कार्य गर्ने मौका दिएको छ । असंगठित क्षेत्रमा लागेका नेपालीहरुलाई महाराष्ट्र,गोवा,गुजरात र चेर्न्नई जस्ता महानगरमा राज्यका श्रमिक कानुन हरुले सामाजिक सुरक्षाको छाता ओढाएका छन् । उनलाई प्रष्ट पार्न समयोचित कानुनी सहायता पाउनु निक्कै अफ्ठयारो छ । भारतीय नेपालीहरुलाई उनको अधिकारको आधारमा चारवटा सर्ंवर्गमा राख्न सकिन्छः-
-१) भारतमा जन्मिएका नेपाली मूलका नागरिक ः प्रचलित भारतीय कानुन र नागरिक सरह समस्त अधिकार प्राप्त छन् ।
-२) नेपालमा जन्मिएका तर भारतमा १५ बर्षभन्दा बढी बसोवास गरेका नेपाली ः प्रचलित कानुन र संविधान प्रदत्त्ा गैर - नागरिक अधिकार प्राप्त छन् । उनीहरु भारतीय नागरिकता प्राप्त गर्नमा सक्षम-सोही प्राप्त गरेमा नागरिक सरह अधिकार ।
-३) भारतीय मूलका नेपाली ः भारतीय कानून र संविधानले नागरिक सरह समस्त अधिकार प्राप्त छन् ।
-४) नेपालबात आएका नेपाली मूलका नागरिक र २५ बर्षभन्दा कम प्रवासमा बसोवास आवत जावत नोकरी पेशा गरी जीवनयापन गर्न सक्ने र गैर नागरिकका समस्त अधिकार पाईन्छन ।
आउनुस सरसरी केही प्रमुख अधिकार बारे बिश्लेषण गरौं । —
प्रहरी थुना,न्यायिक थुना र न्यायलयहरुमा पेश हुदा अधिबत्त्fmाको सेवा प्राप्त गर्न सक्नु कानुनी अधिकार छ । कमजोर नेपालीहरुले राज्यको कानुनी सल्लाह प्रकोष्टबाट निःशुल्क अधिबत्त्fmा सेवा प्राप्त गर्न सकिन्छ ।
— भारतीय दण्ड संहिता,अपराधिक प्रक्रिया संहिता र निजामति प्रकृया संहिता जस्ता ऐनहरुले अनेकौ अधिकार प्रदान गरेका छन् ।
यसको साथ आमनेपालीहरुको सस्थाना सावधानी राखेमा मानबअधिकार हननमा स्वतः रोक लगाउन सकिन्छ । जस्तैः-
- आफ्नो स्वास्नी, छोरा, छोरीको नाम एउटै राख्ने । दर्ुइ नाम राख्दा कानुनि सत्यापन गराउनु पर्दछ ।
- राष्टियकृत बैंकहरुको बैंक खातामा अनिवार्य नामाकिंत गराउने ।
- आफू काम गर्ने ठाउमा आफ्नो परिवारको सहि नाम स्वादेशको ठेगाना दूरध्वानि र उनका फोटोहरु दिने ।
- सेवांत लाभमा परिवारको सहि नामांकन गर्ने शेयर, घर जग्गाका कागजातमा नामांकन गरी उनको सहि भाग अंशबंडा गरी दिने ।
- संगठक प्रक्रिया र कागजात हरुलाई पढ्न सम्मबन्ने ।
- पैसाको हस्तांतरण चल-अचल संपत्तिको किन बैच कानुनि औपचारि, झठो र दंडहुने कार्यहरु नगर्ने ।
- नेपालबाट ल्याएको प्रमाण पत्र नेपाली र अंगे्रजी दुबै भाषामा ल्याउँने।
- प्रवासमा आफ्नो अधिकारको साथ कर्तब्यपालनमा त्रूटि नगर्ने । - आफू शिक्षित हुदै घरपरिवार र समाजलाई अधिकार प्रति शिक्षित बनाउँने ।
प्रजातान्तिक परिपाठि बोकेको सबै देशमा समानता, बधुंता, स्वतंन्त्रता, आपसी भाईचार,सामाजिक न्याय, कल्याणकारी राज्य र कानूनि शासन जस्ता बाट उमे्रका असिधकारहरु आफै प्राप्त हुन्छन । उनलाई जोगाउँने र हननबाट रोक्ने आफै नै हातमा छ । पिडीत पक्षलाई राहत दिने आफ्नो अधिकार लाई अशुक्ष्य राख्न र सामाजिक प्रतिकार गर्ने शक्ति प्रवासी संघ, संघठनहरुमा केश्ति छ । तर त्यसको सही उपयोग भएकोछैन । आम नेपाली आफ्नो रोजिरोटिको सेरोफेरो मस्त छ । खुल्ला प्रतिस्पर्दामा अनेकौ नेपाली पिसीएका छन । उनमा आफ्नो देशको दहनिय हालत प्रति चिन्ता छ । आफ्नो अधिकार जोगाएर राख्न सकेका छैन्न । यस्तो अवस्थामा उनमा आफ्नाने अधिकार कतर्ब्य प्रति सजगता तुल्याउन समयको माग छ । सजग नेपालीहरुको संख्या बढाउँदै उनमा जागरुकताको स्तर बढाउनु पर्ने छ । सबै नेपालीहरुले आफ्नो अधिकार प्रति “सजग प्रहरी” बन्नु नै आफूलाई आफूलाई प्रगतिशिल बनाउने हो । समय नै टिक्न सक्छु असक्षमलाई ज्यान जोगाउनु गाह्रो छ । आफ्नो अधिकार प्रति सजगता नै जीवंतता हो । यस समवैभौम सत्यलाई हामीले आफ्नो र्सर्ंघषमा सपार्न छ । के यसको लागि हामी तयार छौ - हाम्रो प्रवासमा अस्तित्व आफ्नो अधिकार प्रति सजगताको दूरिमा घुम्दै छ । आउनुहोस अधिकार प्रति जागरुक्ब्ता बनि सबैको कल्याण गरौ ।